Ogóle Oświadczenie Rzecznika Finansowego SKD

Rzecznik Finansowy opublikował Ogólne Oświadczenie zawierające istotny pogląd w sprawie sankcji kredytu darmowego. To ważny dokument dla osób, które zawierały:

• umowy kredytu konsumenckiego,
• pożyczki gotówkowe
• albo inne produkty finansowe objęte ustawą o kredycie konsumenckim.

Rzecznik Finansowy przedstawia w nim najczęściej występujące problemy w sporach na tle stosowania sankcji kredytu darmowego z bankami i instytucjami pożyczkowymi, w tym kwestie błędnego wskazania całkowitej kwoty kredytu, naliczania odsetek od kredytowanych kosztów, nieprawidłowego RRSO, niejasnych zasad zmiany opłat oraz wadliwych informacji o odstąpieniu od umowy i wcześniejszej spłacie.

Znaczenie tego stanowiska jest praktyczne. Dokument nie jest wiążącą wykładnią prawa, ale może stanowić istotną wskazówkę interpretacyjną dla:

• sądów,
• konsumentów,
• pełnomocników
• i uczestników rynku finansowego.

W sprawach o sankcję kredytu darmowego może wzmacniać argumentację kredytobiorcy, zwłaszcza gdy spór dotyczy powtarzalnych naruszeń obowiązków informacyjnych przez kredytodawcę.

Czym jest Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego w sprawie Sankcji Kredytu Darmowego?

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego w sprawie SKD zostało wydane jako dokument zawierający istotny dla sprawy pogląd w rozumieniu art. 63 Kodeksu postępowania cywilnego. Rzecznik wskazuje, że jego stanowisko w sprawie sankcji kredytu darmowego dotyczy sposobu wykładni prawa w określonej kategorii spraw, czyli w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego. Ogólne Oświadczenie w sprawie sankcji kredytu darmowego ma charakter ogólny, ponieważ problemy pojawiające się w tego rodzaju postępowaniach są w dużej mierze powtarzalne.

W praktyce oznacza to, że konsument, który prowadzi spór z bankiem lub firmą pożyczkową, może powołać się na ten dokument w postępowaniu sądowym. Rzecznik potwierdził, że Ogólne Oświadczenie w sprawie SKD może być przedstawiane jako:

• załącznik do pozwu
• lub innego pisma procesowego.

Jednocześnie zastrzega, że w sprawach wykraczających poza problemy omówione w dokumencie możliwe jest przygotowanie indywidualnego stanowiska.

To ważne, ponieważ dotychczas w sprawach dotyczących SKD często pojawiały się rozbieżności dotyczące tego, jakie naruszenia obowiązków informacyjnych mogą prowadzić do zastosowania art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Oświadczenie Rzecznika porządkuje te kwestie i wzmacnia argument, że sankcja kredytu darmowego nie jest instytucją wyjątkową, lecz realnym mechanizmem ochrony konsumenta.

Na czym polega zastosowanie sankcji kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego została uregulowana w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Jeżeli kredytodawca naruszy określone obowiązki wskazane w tym przepisie, konsument może złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji. Skutek jest bardzo istotny – konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu.

W praktyce oznacza to, że bank albo instytucja pożyczkowa traci prawo do wynagrodzenia w postaci:

• odsetek,
• prowizji,
• opłat
• i innych kosztów,

które w normalnym modelu stanowiłyby ekonomiczny ciężar kredytu. Konsument powinien zwrócić jedynie kapitał, czyli kwotę rzeczywiście udostępnioną mu na podstawie umowy.

Rzecznik podkreślił, że do zastosowania sankcji kredytu darmowego potrzebne są dwa elementy. Po pierwsze, musi dojść do naruszenia jednego z przepisów wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Po drugie, konsument musi skutecznie złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie, że korzysta z sankcji kredytu darmowego.

Czy każde naruszenie umowy może prowadzić do skorzystania z SKD?

Nie każde naruszenie umowy kredytu konsumenckiego prowadzi automatycznie do sankcji kredytu darmowego. Istotne są te naruszenia, które dotyczą przepisów wyraźnie wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Rzecznik Finansowy dzieli je na trzy główne grupy.

1. Pierwsza grupa obejmuje naruszenia dotyczące formy umowy.
2. Druga dotyczy obowiązków informacyjnych wobec konsumenta, w szczególności informacji, które powinny znaleźć się w dokumencie umowy kredytu konsumenckiego.
3. Trzecia grupa obejmuje naruszenia ograniczeń chroniących konsumenta przed nadmiernym obciążeniem finansowym, w tym regulacje dotyczące pozaodsetkowych kosztów kredytu.

Istotne jest jednak to, że naruszenie obowiązków informacyjnych może polegać nie tylko na całkowitym braku danej informacji. Rzecznik podkreśla, że sankcję mogą powodować również informacje:

• niepełne,
• nieprawdziwe,
• błędne
• albo przedstawione w sposób niezrozumiały dla typowego konsumenta.

Z punktu widzenia kredytobiorcy ważne jest więc nie tylko to, czy dana informacja formalnie pojawia się w umowie, lecz także to, czy została podana prawidłowo i czy pozwala zrozumieć ekonomiczne skutki kredytu.

Od kiedy liczyć roczny termin na skorzystanie z SKD?

Jednym z ważniejszych zagadnień omówionych w stanowisku Rzecznika Finansowego jest termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego. Zgodnie z art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim uprawnienie konsumenta wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. W sporach z bankami często pojawia się pytanie, co oznacza pojęcie „wykonanie umowy”.

Rzecznik Finansowy prezentuje korzystne dla konsumentów stanowisko. W jego ocenie wykonanie umowy następuje dopiero wtedy, gdy obie strony wywiążą się ze wszystkich obowiązków wynikających z umowy. W typowej sytuacji będzie to dzień spłaty ostatniej należności przez konsumenta. Nie jest więc prawidłowe utożsamianie tego terminu wyłącznie:

• z dniem wypłaty kredytu przez bank
• albo z dniem zawarcia umowy.

To rozróżnienie ma duże znaczenie praktyczne. Jeżeli kredyt nadal jest spłacany, termin roczny co do zasady jeszcze nie rozpoczął biegu. Jeżeli natomiast umowa została już całkowicie rozliczona, konsument powinien sprawdzić, kiedy nastąpiło pełne wykonanie wszystkich obowiązków. Od tej daty należy liczyć rok na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Oświadczenie Ogólne Rzecznika Finansowego a całkowita kwota kredytu 

Całkowita kwota kredytu to jeden z podstawowych parametrów umowy kredytu konsumenckiego. Zgodnie z ustawą oznacza ona maksymalną kwotę środków pieniężnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi, z wyłączeniem kredytowanych kosztów kredytu. Innymi słowy, całkowita kwota kredytu powinna pokazywać, jaką kwotą konsument rzeczywiście może dysponować.

Rzecznik Finansowy jednoznacznie wskazuje, że do całkowitej kwoty kredytu nie należy wliczać kosztów kredytu, takich jak:

• prowizje,
• opłaty,
• składki ubezpieczeniowe
• czy odsetki.

Koszty te powinny być prezentowane w całkowitym koszcie kredytu, a nie jako kwota oddana konsumentowi do dyspozycji.

Nieprawidłowe wskazanie całkowitej kwoty kredytu może wprowadzać konsumenta w błąd co do rzeczywistego zakresu finansowania. Może też wpływać na ocenę kosztów kredytu, RRSO oraz limitów pozaodsetkowych kosztów kredytu. Dlatego w sprawach o sankcję kredytu darmowego analiza tego parametru często ma kluczowe znaczenie.

Czy bank może naliczać odsetki od prowizji i innych kredytowanych kosztów?

Jednym z najważniejszych fragmentów Oświadczenia Rzecznika jest stanowisko dotyczące naliczania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu. Chodzi o sytuacje, w których bank lub firma pożyczkowa dolicza do kwoty finansowania prowizję albo składkę ubezpieczeniową, a następnie nalicza od tej kwoty odsetki kapitałowe.

Rzecznik Finansowy stoi na stanowisku, że praktyka naliczania oprocentowania od kredytowanych kosztów kredytu nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach. W ocenie Rzecznika odsetki powinny być naliczane od kapitału rzeczywiście udostępnionego konsumentowi, a nie od kosztów, które same w sobie są wynagrodzeniem kredytodawcy albo elementem całkowitego kosztu kredytu.

To bardzo istotne dla kredytobiorców, ponieważ w wielu umowach kredytu konsumenckiego pojawiały się konstrukcje, w których „kwota kredytu” była wyższa niż „całkowita kwota kredytu”. Rzecznik wskazuje, że takie nazewnictwo może być mylące, ponieważ przeciętny konsument może nie rozumieć, która kwota została mu rzeczywiście udostępniona, a od której naliczane są odsetki. W konsekwencji taka konstrukcja może prowadzić do naruszenia obowiązku sformułowania umowy w sposób jednoznaczny i zrozumiały.

Jak błędne naliczanie odsetek wpływa na RRSO?

RRSO, czyli rzeczywista roczna stopa oprocentowania, ma umożliwiać konsumentowi porównanie kosztów różnych ofert kredytowych. Zgodnie z ustawą RRSO wyraża całkowity koszt kredytu jako wartość procentową całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Jeżeli więc kredytodawca błędnie ustala całkowity koszt kredytu albo całkowitą kwotę kredytu, może to prowadzić do nieprawidłowego wskazania RRSO.

Rzecznik Finansowy podkreśla, że naliczanie odsetek od kredytowanej prowizji lub innych kosztów zwiększa całkowity koszt kredytu. To z kolei może powodować błędne wyliczenie RRSO. Jeżeli w umowie podano nieprawidłowe RRSO, może to stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim.

Znaczenie RRSO nie polega wyłącznie na technicznym wyliczeniu procentu. To jeden z podstawowych wskaźników pozwalających konsumentowi ocenić, czy kredyt jest dla niego opłacalny. Jeżeli RRSO jest błędne, konsument nie otrzymuje pełnej i rzetelnej informacji o ekonomicznych skutkach umowy. Właśnie dlatego błędy w tym zakresie mogą mieć znaczenie przy ocenie przesłanek sankcji kredytu darmowego.

Niejasne postanowienia o opłatach i prowizjach w umowie kredytu konsumenckiego

Rzecznik Finansowy odnosi się również do postanowień umownych dotyczących innych kosztów kredytu, w szczególności:

• opłat,
• prowizji,
• marż
• oraz kosztów usług dodatkowych.

Ustawa wymaga, aby umowa zawierała nie tylko informację o tych kosztach, lecz także warunki, na jakich mogą one ulec zmianie.

Problem pojawia się wtedy, gdy kredytodawca zastrzega sobie szerokie, nieprecyzyjne albo blankietowe prawo do zmiany opłat. Samo wskazanie wielu ogólnych przesłanek nie wystarcza, jeżeli konsument nadal nie jest w stanie przewidzieć, kiedy, w jakim kierunku i w jakiej wysokości opłaty mogą się zmienić. Umowa powinna odwoływać się do obiektywnych, sprawdzalnych kryteriów i wskazywać związek między zmianą danego parametru a zmianą kosztu.

W praktyce ryzykowne są zwłaszcza takie postanowienia, które pozwalają kredytodawcy jednostronnie interpretować, czy zaszły warunki zmiany opłat i jak przełożą się one na wysokość obciążenia konsumenta. Rzecznik wskazuje, że konsument już w chwili zawarcia umowy powinien znać mechanizm ustalania i zmiany kosztów. Jeżeli go nie zna, trudno mówić o jednoznacznej i zrozumiałej informacji.

Informacja o odstąpieniu od umowy. Co musi znaleźć się w umowie kredytu?

Umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać informacje o terminie, sposobie i skutkach odstąpienia od umowy. Konsument ma ustawowe prawo do odstąpienia od umowy kredytu konsumenckiego, a kredytodawca powinien wyjaśnić mu, jak może z tego prawa skorzystać i jakie będą konsekwencje takiej decyzji.

Rzecznik Finansowy zwraca uwagę na obowiązek wskazania kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym. Jeżeli konsument rozważa odstąpienie od umowy, powinien wiedzieć, ile będzie kosztowało go korzystanie z kapitału za okres od wypłaty kredytu do jego zwrotu. Brak takiej informacji może utrudnić albo wręcz zniechęcić konsumenta do skorzystania z przysługującego mu prawa.

Rzecznik wskazuje również, że przy odstąpieniu konsument powinien zwrócić udostępnioną kwotę kredytu oraz odsetki za okres korzystania z kapitału, ale nie koszty kredytu. Ma to znaczenie szczególnie przy umowach, w których prowizja była kredytowana. Zdaniem Rzecznika odsetki powinny być naliczane od faktycznie udostępnionych środków, a nie od kosztów kredytu.

Czy umowa musi opisywać procedurę wcześniejszej spłaty kredytu?

Tak. Zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim umowa powinna zawierać informację o prawie konsumenta do wcześniejszej spłaty kredytu oraz procedurę takiej spłaty. Rzecznik Finansowy podkreśla, że pojęcie procedury należy rozumieć szeroko. Nie wystarczy ogólne zdanie, że konsument ma prawo spłacić kredyt przed terminem.

Umowa powinna jasno wyjaśniać:

• jak konsument może zrealizować to prawo,
• co dzieje się po dokonaniu wcześniejszej spłaty
• i w jakim terminie kredytodawca powinien rozliczyć kredyt.

Rzecznik wskazuje tu na art. 52 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym kredytodawca ma obowiązek rozliczyć się z konsumentem w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości.

Ważnym elementem jest także informacja o obniżeniu całkowitego kosztu kredytu. W razie wcześniejszej spłaty całkowity koszt kredytu powinien zostać obniżony o koszty dotyczące okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, nawet jeśli konsument poniósł je przed spłatą. Brak jasnego opisania tej procedury może mieć znaczenie przy ocenie prawidłowości obowiązków informacyjnych kredytodawcy.

Co Ogólne Oświadczenie Rzecznika w sprawie SKD oznacza dla konsumentów?

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego może być istotnym wsparciem dla konsumentów analizujących swoje umowy kredytowe. Dokument pokazuje, że w sprawach o sankcję kredytu darmowego nie chodzi wyłącznie o oczywiste braki formalne, ale również o sposób prezentowania podstawowych parametrów finansowych umowy. Liczy się to, czy konsument mógł zrozumieć:

• ile faktycznie otrzymuje,
• ile ma oddać,
• jakie ponosi koszty
• i na jakich zasadach te koszty mogą się zmieniać.

Z perspektywy praktycznej warto sprawdzić przede wszystkim, czy umowa prawidłowo wskazuje:

• całkowitą kwotę kredytu,
• całkowity koszt kredytu,
• RRSO,
• całkowitą kwotę do zapłaty,
• stopę oprocentowania,
• zasady zmiany opłat,
• skutki odstąpienia od umowy
• oraz procedurę wcześniejszej spłaty.

Szczególną uwagę należy zwrócić na sytuacje, w których bank albo instytucja pożyczkowa naliczała odsetki od prowizji, składki ubezpieczeniowej lub innych kredytowanych kosztów.

Nie każda nieprawidłowość będzie oceniana identycznie, a każda umowa wymaga indywidualnej analizy. Oświadczenie Rzecznika wzmacnia jednak argumentację konsumentów i potwierdza, że obowiązki informacyjne kredytodawcy mają realne znaczenie. Nie są formalnością, lecz podstawowym mechanizmem ochrony osoby, która zawiera umowę kredytu konsumenckiego.

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego SKD – Podsumowanie

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego porządkuje najważniejsze problemy występujące w sporach konsumentów z bankami i instytucjami pożyczkowymi.

Najważniejsze wnioski są następujące:

• sankcja kredytu darmowego może mieć zastosowanie nie tylko przy braku informacji w umowie, ale również przy podaniu informacji błędnych, niepełnych albo niejasnych;
• roczny termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z SKD należy zasadniczo liczyć od pełnego wykonania umowy, a nie od dnia jej zawarcia;
• całkowita kwota kredytu nie powinna obejmować kredytowanych kosztów kredytu, takich jak prowizja lub składka ubezpieczeniowa;
• Rzecznik Finansowy kwestionuje praktykę naliczania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu;
• błędne wyliczenie RRSO albo całkowitej kwoty do zapłaty może mieć znaczenie przy ocenie naruszenia obowiązków informacyjnych;
• umowa powinna jasno określać zasady zmiany opłat i prowizji, prawo odstąpienia od umowy oraz procedurę wcześniejszej spłaty kredytu;
• Ogólne Oświadczenie RF może być wykorzystywane w sporach sądowych jako istotne wsparcie argumentacji konsumenta.

Jeżeli umowa kredytu konsumenckiego zawierała prowizję, składkę ubezpieczeniową albo inne koszty doliczone do finansowania, warto sprawdzić, czy bank prawidłowo przedstawił całkowitą kwotę kredytu, RRSO i koszt kredytu. W wielu przypadkach dopiero analiza dokumentów pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Od ponad 10 lat prowadzimy sprawy przeciwko bankom oraz instytucjom finansowym. W tym czasie uzyskaliśmy ponad 3.000 korzystnych rozstrzygnięć dla naszych Klientów. Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego, podobnie jak najnowsze orzecznictwo TSUE, może mieć istotne znaczenie dla wielu umów kredytów gotówkowych, pożyczek konsumenckich i kredytów konsolidacyjnych. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy dokumentów, w szczególności sposobu naliczania odsetek, wysokości RRSO, całkowitej kwoty kredytu, całkowitego kosztu kredytu oraz informacji przekazanych konsumentowi przez bank lub instytucję pożyczkową. Jeżeli chcesz sprawdzić, czy Twoja umowa może dawać podstawy do skorzystania z sankcji kredytu darmowego – skontaktuj się ze mną i prześlij swoją umowę do darmowej analizy.