Sankcja Kredytu Darmowego co to

Sankcja kredytu darmowego to jedno z najważniejszych uprawnień przysługujących konsumentom, którzy zawarli umowę kredytu konsumenckiego z bankiem, firmą pożyczkową albo innym kredytodawcą. W praktyce pozwala ona doprowadzić do sytuacji, w której kredytobiorca zwraca wyłącznie pożyczony kapitał, bez odsetek, prowizji i innych kosztów należnych kredytodawcy.

Nie jest to jednak automatyczne „unieważnienie” kredytu ani sposób na uchylenie się od zwrotu pożyczonych pieniędzy. Sankcja kredytu darmowego ma zastosowanie wtedy, gdy kredytodawca naruszył konkretne obowiązki wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim. Najczęściej chodzi o:

• błędy w umowie,
• nieprawidłowe RRSO,
• niejasne koszty kredytu,
• naliczanie odsetek od prowizji
• lub brak pełnej informacji o wcześniejszej spłacie.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest sankcja kredytu darmowego, kto może z niej skorzystać, jakie umowy mogą być objęte tym mechanizmem i co warto sprawdzić przed skierowaniem roszczenia do banku.

Czym jest Sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego, często określana skrótem SKD, to mechanizm przewidziany w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Jeżeli bank albo inny kredytodawca naruszy określone obowiązki ustawowe, konsument może złożyć pisemne oświadczenie i spłacać kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy.

W praktyce oznacza to, że kredyt ma być rozliczony tak, jakby był darmowy. Konsument oddaje kapitał kredytu, czyli kwotę rzeczywiście udostępnioną mu przez kredytodawcę, ale nie powinien ponosić kosztów kredytu, takich jak: 

• odsetki kapitałowe,
• prowizja,
• opłata przygotowawcza
• czy inne opłaty należne bankowi.

Jeżeli konsument już zapłacił takie koszty, może domagać się ich zwrotu. Właśnie dlatego wiele spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego polega na dochodzeniu od banku kwot zapłaconych wcześniej tytułem odsetek, prowizji albo innych kosztów kredytu.

Czy sankcja kredytu darmowego oznacza, że nie trzeba spłacać kredytu?

Nie. To jeden z najczęstszych błędów w rozumieniu SKD.

Sankcja kredytu darmowego nie oznacza, że konsument nie musi oddać pożyczonych pieniędzy. Nie powoduje też automatycznej nieważności umowy. Jej skutkiem jest pozbawienie kredytodawcy wynagrodzenia i kosztów związanych z kredytem.

Konsument nadal powinien zwrócić kapitał. Jeżeli więc bank udostępnił konsumentowi 60.000 zł, to co do zasady ta kwota powinna zostać zwrócona. Różnica polega na tym, że po skutecznym skorzystaniu z sankcji konsument nie powinien płacić odsetek, prowizji i innych kosztów należnych kredytodawcy.

Jeżeli kredyt został już spłacony, sprawa wygląda inaczej od strony praktycznej. Konsument nie musi już „przestawiać” harmonogramu spłaty, lecz może dochodzić zwrotu tego, co zapłacił ponad kapitał.

Kto może skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Z sankcji kredytu darmowego może skorzystać konsument. Chodzi więc o osobę fizyczną, która zawarła umowę kredytu lub pożyczki na cel niezwiązany bezpośrednio z działalnością gospodarczą albo zawodową.

Najczęściej będą to osoby, które zawierały:

• umowy kredytu gotówkowego,
• pożyczki konsumenckiej,
• kredytu konsolidacyjnego,
• kredytu ratalnego
• albo korzystały z określonych form kredytu odnawialnego.

Kluczowe znaczenie ma jednak nie sama nazwa produktu, lecz to, czy dana umowa mieści się w zakresie ustawy o kredycie konsumenckim.

Z sankcji nie korzysta przedsiębiorca, który zawarł umowę kredytu na potrzeby działalności gospodarczej. Jeżeli jednak osoba prowadząca działalność zawarła umowę jako konsument, na prywatny cel, sytuacja wymaga indywidualnej oceny dokumentów.

Jakich umów dotyczy sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego dotyczy umów o kredyt konsumencki. Zgodnie z ustawą są to co do zasady umowy o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie obcej, udzielane konsumentowi przez kredytodawcę w zakresie jego działalności.

Za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki, umowę kredytu bankowego, umowę o odroczeniu terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, jeżeli konsument musi ponieść koszty takiego odroczenia, a także niektóre inne formy finansowania konsumenckiego.

W praktyce SKD najczęściej analizuje się przy kredytach gotówkowych i pożyczkach konsumenckich. Często dotyczy to umów zawieranych z dużymi bankami, w których występowały:

• prowizje,
• opłaty przygotowawcze,
• ubezpieczenia,
• kredytowane koszty
• albo niejasne postanowienia dotyczące RRSO.

Kredyt hipoteczny a zastosowanie Sankcji Kredytu Darmowego

W przypadku kredytów hipotecznych odpowiedź zależy przede wszystkim od daty zawarcia umowy. Nie można więc ograniczyć się do prostego stwierdzenia, że sankcja kredytu darmowego nigdy nie dotyczy umów kredytów hipotecznych.

Obecnie typowe kredyty hipoteczne są regulowane ustawą o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami. Ta ustawa nie przewiduje klasycznej sankcji kredytu darmowego w takim kształcie, w jakim funkcjonuje ona w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Oznacza to, że w przypadku kredytów hipotecznych zawieranych po wejściu w życie ustawy o kredycie hipotecznym, czyli zasadniczo od 22 lipca 2017 r., mechanizm SKD z ustawy o kredycie konsumenckim co do zasady nie będzie właściwą podstawą roszczeń.

Inaczej należy jednak oceniać kredyty i pożyczki zabezpieczone hipoteką zawarte w okresie od 18 grudnia 2011 r. do 21 lipca 2017 r. W tym czasie ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim przewidywała odrębne przepisy dotyczące umów o kredyt zabezpieczony hipoteką. Do takich umów stosowano m.in. art. 35 i art. 46 tej ustawy. Jeżeli kredytodawca naruszył obowiązki informacyjne określone w art. 35, konsument mógł złożyć pisemne oświadczenie, którego skutkiem było rozliczenie kredytu bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy za okres 4 lat poprzedzających dzień złożenia oświadczenia.

Nie jest to więc dokładnie ta sama sankcja, którą obecnie najczęściej omawia się przy kredytach gotówkowych na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. W przypadku kredytów hipotecznych z lat 2011–2017 mówimy raczej o szczególnej, hipotecznej wersji sankcji przewidzianej w art. 46 ustawy o kredycie konsumenckim. Z tego względu takie umowy wymagają osobnej analizy, zwłaszcza pod kątem:

• daty zawarcia,
• treści obowiązków informacyjnych,
• zabezpieczenia hipotecznego,
• celu kredytu i ewentualnego terminu na złożenie oświadczenia.

Dodatkowo ustawa o kredycie konsumenckim nadal przewiduje, że umową o kredyt konsumencki jest także kredyt niezabezpieczony hipoteką przeznaczony na remont domu albo lokalu mieszkalnego. Tego rodzaju finansowanie nie powinno być automatycznie utożsamiane z klasycznym kredytem hipotecznym. W praktyce każdorazowo trzeba sprawdzić, czy mamy do czynienia z kredytem hipotecznym, kredytem zabezpieczonym hipoteką z okresu przejściowego, czy kredytem konsumenckim przeznaczonym na remont.

Kiedy można skorzystać z sankcji darmowego kredytu?

Sankcja kredytu darmowego w praktyce może mieć zastosowanie wtedy, gdy kredytodawca naruszył obowiązki objęte art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis ten odsyła do konkretnych obowiązków dotyczących: 

• formy i treści umowy
• oraz informacji, które powinny zostać przekazane konsumentowi.

Najczęściej analizowane naruszenia przez kredytodawcę dotyczą: 

• błędnego określenia całkowitej kwoty kredytu,
• nieprawidłowego RRSO,
• błędnej całkowitej kwoty do zapłaty,
• niejasnych zasad oprocentowania kredytu, 
• braku pełnej informacji o kosztach kredytu,
• wadliwego opisania wcześniejszej spłaty,
• nieprecyzyjnej procedury zmiany opłat lub prowizji
• oraz naliczania odsetek od kosztów kredytu.

Ważne jest to, że nie wystarczy ogólne przekonanie, że kredyt był drogi albo niekorzystny. Trzeba wskazać konkretne naruszenie obowiązków ustawowych. Dopiero wtedy można ocenić, czy oświadczenie o sankcji kredytu darmowego będzie miało podstawy prawne.

Najczęstsze błędy w umowach kredytów konsumenckich

W praktyce spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego powtarza się kilka grup zarzutów.

1. Pierwsza grupa dotyczy całkowitej kwoty kredytu. Bank powinien jasno wskazać, jaka kwota została rzeczywiście udostępniona konsumentowi. Jeżeli do całkowitej kwoty kredytu doliczono kredytowane koszty, takie jak prowizja albo ubezpieczenie, może powstać problem z prawidłowością umowy.
2. Druga grupa dotyczy kosztów kredytu. Konsument powinien wiedzieć, jakie opłaty, prowizje, marże, ubezpieczenia i inne koszty musi ponieść. Informacja powinna być jasna, czytelna i zgodna z rzeczywistą konstrukcją umowy.
3. Trzecia grupa dotyczy RRSO. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania ma pozwolić konsumentowi porównać różne oferty. Jeżeli została obliczona na podstawie błędnych założeń, konsument nie otrzymuje rzetelnej informacji o koszcie kredytu.
4. Czwarta grupa dotyczy oprocentowania kosztów kredytu. W wielu sprawach problem polega na tym, że bank naliczał odsetki nie tylko od kapitału udostępnionego konsumentowi, ale także od prowizji, opłaty przygotowawczej albo składki ubezpieczeniowej.
5. Piąta grupa dotyczy uregulowania kredytu przed terminem spłaty kredytu. Umowa powinna jasno informować konsumenta nie tylko o prawie do wcześniejszej spłaty, ale także o procedurze i skutkach takiej spłaty, w tym o obniżeniu całkowitego kosztu kredytu.

Sankcja kredytu darmowego a RRSO

RRSO jest jednym z najważniejszych elementów umowy kredytu konsumenckiego. Ma pokazywać rzeczywisty roczny koszt kredytu i umożliwiać porównanie ofert różnych kredytodawców.

Jeżeli RRSO jest błędne, konsument może nie wiedzieć, ile naprawdę kosztuje kredyt. Problem może wynikać na przykład z nieprawidłowego ujęcia:

• prowizji,
• składki ubezpieczeniowej,
• opłat dodatkowych
• albo błędnego ustalenia całkowitej kwoty kredytu.

W sprawach Sankcji kredytu darmowego RRSO często nie jest samodzielnym, oderwanym zarzutem. Błąd w RRSO bywa konsekwencją innych nieprawidłowości w umowie. Jeżeli bank błędnie określił kwotę kredytu albo nieprawidłowo zakwalifikował koszty, to również RRSO może być wadliwe.

Dlatego analiza RRSO wymaga spojrzenia na całą konstrukcję umowy, a nie tylko na jedną liczbę wpisaną w tabeli.

Sankcja kredytu darmowego a odsetki od prowizji i kosztów kredytu

Jednym z najważniejszych aktualnie zagadnień jest naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu. Chodzi o sytuację, w której bank finansuje:

• prowizję,
• opłatę przygotowawczą,
• składkę ubezpieczeniową
• albo inny koszt,

a następnie nalicza od tej kwoty odsetki.

Z perspektywy konsumenta oznacza to, że płaci on nie tylko sam koszt, ale również odsetki od tego kosztu. W praktyce koszt kredytu staje się więc wyższy, a konstrukcja umowy może być nieczytelna.

W orzecznictwie coraz mocniej akcentuje się, że całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu są odrębnymi kategoriami. Kwota kredytu to środki udostępnione konsumentowi. Koszty kredytu to:

• odsetki,
• prowizje,
• opłaty,
• ubezpieczenia i inne należności związane z umową.

Jeżeli bank miesza te kategorie, może dojść do naruszenia obowiązków informacyjnych.

Ten problem szczególnie często pojawia się przy kredytach gotówkowych i konsolidacyjnych, w których konsument otrzymywał do dyspozycji inną kwotę niż ta, od której bank naliczał odsetki.

Jak wygląda skorzystanie z sankcji kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego wymaga złożenia kredytodawcy pisemnego oświadczenia. Samo istnienie błędu w umowie nie powoduje automatycznie, że kredyt staje się darmowy. Konsument musi wykonać swoje uprawnienie.

W oświadczeniu należy wskazać, że konsument korzysta z sankcji kredytu darmowego na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. W praktyce warto również opisać naruszenia, które uzasadniają złożenie oświadczenia, choć sama ustawa nie wymaga rozbudowanego uzasadnienia. Dobrze przygotowane oświadczenie ma jednak znaczenie dowodowe i porządkuje późniejszą argumentację wobec banku.

Po złożeniu oświadczenia bank może uznać stanowisko konsumenta albo je zakwestionować. W wielu sprawach banki odmawiają dobrowolnego zwrotu kosztów. Wtedy kolejnym krokiem może być wezwanie do zapłaty, reklamacja, a następnie pozew.

Do kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Ustawa przewiduje, że uprawnienie do skorzystania z sankcji wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

W praktyce największy spór dotyczy tego, co oznacza „wykonanie umowy”. Część banków próbuje przyjmować korzystne dla siebie rozumienie, łącząc początek terminu z wykonaniem świadczenia przez kredytodawcę, czyli wypłatą kredytu. W orzecznictwie sądów powszechnych często przyjmuje się jednak, że wykonanie umowy należy rozumieć szerzej, jako wykonanie obowiązków wynikających z całego stosunku kredytu konsumenckiego, a więc zasadniczo także spłatę zobowiązania przez konsumenta i rozliczenie umowy.

Dla konsumenta najbezpieczniejsze jest szybkie działanie po wykryciu nieprawidłowości. Jeżeli kredyt nadal jest spłacany, termin zasadniczo nie powinien być liczony tak samo jak w przypadku umowy całkowicie rozliczonej. Jeżeli kredyt został już spłacony, trzeba dokładnie ustalić datę wykonania umowy i ocenić, czy roczny termin jeszcze nie upłynął.

Ile można odzyskać dzięki sankcji kredytu darmowego?

Kwota możliwa do odzyskania zależy od konkretnej umowy i historii spłat. W uproszczeniu konsument może dochodzić zwrotu tego, co zapłacił ponad kapitał, czyli przede wszystkim:

• odsetek kapitałowych,
• prowizji,
• opłat i
• innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy.

Przykładowo – jeżeli konsument otrzymał 80.000 zł kapitału, a do tej pory zapłacił bankowi łącznie 95.000 zł, z czego 15.000 zł stanowiły odsetki i koszty, po skutecznym zastosowaniu SKD może powstać roszczenie o zwrot tych kosztów. Jeżeli kredyt nadal jest spłacany, rozliczenie może polegać również na odpowiednim zaliczeniu dotychczasowych wpłat i zmianie dalszego sposobu spłaty.

Nie da się jednak prawidłowo ocenić roszczenia bez dokumentów. Potrzebna jest umowa, formularz informacyjny, harmonogram, historia spłat oraz zaświadczenie z banku pokazujące, ile konsument zapłacił tytułem kapitału, odsetek i kosztów.

Czy bank sam odda pieniądze po złożeniu oświadczenia o sankcji kredytu darmowego?

Może się tak zdarzyć, ale w praktyce banki często kwestionują oświadczenia o sankcji kredytu darmowego. Argumentują, że:

• umowa była prawidłowa,
• że konsument błędnie rozumie przepisy,
• że termin upłynął
• albo że naruszenie nie było istotne.

Dlatego samo wysłanie oświadczenia nie zawsze kończy sprawę. Często konieczne jest dalsze prowadzenie sporu, w tym przygotowanie wezwania do zapłaty i pozwu. W sądzie kluczowe znaczenie ma precyzyjne wskazanie naruszeń, przedstawienie dokumentów i prawidłowe wyliczenie żądanej kwoty.

Warto też pamiętać, że każda sprawa jest indywidualna. To, że w jednej umowie danego banku sąd stwierdził naruszenia, nie oznacza automatycznie, że wszystkie umowy tego banku są wadliwe. Z drugiej strony podobne wzorce umowne często zawierają powtarzalne mechanizmy, które warto sprawdzić.

Jakie dokumenty są potrzebne do analizy umowy kredytowej?

Do wstępnej analizy sankcji kredytu darmowego najczęściej potrzebne są:

• umowa kredytu lub pożyczki wraz z załącznikami,
• formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego,
• harmonogram spłaty,
• potwierdzenie uruchomienia kredytu,
• historia spłat,
• zaświadczenie z banku o wysokości spłaconych kwot,
• korespondencja z bankiem
• oraz ewentualne aneksy do umowy.

Znaczenie mają także dokumenty dotyczące ubezpieczenia, prowizji, opłaty przygotowawczej lub innych usług dodatkowych. Jeżeli bank doliczył do kredytu koszt ubezpieczenia, trzeba sprawdzić, czy był on wymagany do uzyskania kredytu na oferowanych warunkach i czy od tej kwoty naliczano odsetki.

Im pełniejsza dokumentacja, tym łatwiej ocenić, czy umowa rzeczywiście zawiera naruszenia i jaką kwotę można dochodzić od banku.

Czy warto skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Warto przede wszystkim sprawdzić, czy są do tego podstawy. Sankcja kredytu darmowego może prowadzić do istotnego zwrotu pieniędzy, ale nie każda umowa kredytu konsumenckiego zawiera naruszenia uzasadniające jej zastosowanie.

Największe znaczenie mają umowy, w których występowały:

• wysokie koszty pozaodsetkowe,
•  kredytowana prowizja,
• ubezpieczenie finansowane kredytem,
• niejasne RRSO,
• nieprawidłowo określona całkowita kwota kredytu
• albo brak pełnej informacji o wcześniejszej spłacie.

Warto też uwzględnić etap spłaty kredytu. Jeżeli kredyt nadal jest wykonywany, skutki SKD mogą dotyczyć zarówno dotychczas zapłaconych kosztów, jak i dalszych rozliczeń. Jeżeli kredyt został spłacony, trzeba skoncentrować się na zwrocie świadczeń nienależnych oraz terminie na złożenie oświadczenia.

Sankcja kredytu darmowego krok po kroku

Pierwszy krok to zgromadzenie dokumentów. Bez umowy, formularza informacyjnego i historii spłat trudno rzetelnie ocenić sprawę.

Drugi krok to analiza umowy pod kątem naruszeń ustawy o kredycie konsumenckim. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na:

• całkowitą kwotę kredytu,
• całkowity koszt kredytu,
• RRSO,
• oprocentowanie,
• prowizję,
• ubezpieczenie,
• opłaty i wcześniejszą spłatę.

Trzeci krok to ustalenie terminu. Trzeba sprawdzić, czy oświadczenie o sankcji kredytu darmowego może zostać jeszcze skutecznie złożone.

Czwarty krok to przygotowanie i wysłanie oświadczenia do kredytodawcy. Oświadczenie powinno być jednoznaczne i najlepiej zawierać wskazanie podstawowych naruszeń.

Piąty krok to wezwanie banku do rozliczenia kredytu i zwrotu kosztów, jeżeli konsument już je zapłacił.

Szósty krok to decyzja o ewentualnym pozwie, jeżeli bank odmówi uznania roszczenia albo nie odpowie w sposób satysfakcjonujący.

Najczęstsze pytania konsumentów o sankcję kredytu darmowego

Sankcja kredytu darmowego budzi wiele praktycznych pytań, zwłaszcza dotyczących terminu, skutków złożenia oświadczenia oraz rodzaju umów, których może dotyczyć. Poniżej zebrałam najważniejsze odpowiedzi, które pomagają wstępnie ocenić, czy dana umowa wymaga dokładniejszej analizy.

Sankcja Kredytu Darmowego co to – Podsumowanie

Sankcja kredytu darmowego to mechanizm ochrony konsumenta przed nieprawidłowościami w umowach kredytu konsumenckiego. Pozwala pozbawić kredytodawcę prawa do odsetek, prowizji i innych kosztów, jeżeli naruszył on obowiązki informacyjne przewidziane w ustawie.

Najważniejsze wnioski są następujące:

• sankcja kredytu darmowego dotyczy kredytów konsumenckich, a nie każdego rodzaju finansowania;
• z SKD może skorzystać konsument, czyli osoba fizyczna zawierająca umowę na cel prywatny;
• skutkiem SKD jest obowiązek zwrotu kapitału bez odsetek i kosztów kredytu;
• podstawą mogą być m.in. błędne RRSO, nieprawidłowa całkowita kwota kredytu, niejasne koszty, odsetki od prowizji lub brak pełnej informacji o wcześniejszej spłacie;
• do skorzystania z SKD potrzebne jest pisemne oświadczenie;
• termin wynosi rok od dnia wykonania umowy;

każda sprawa wymaga analizy konkretnej umowy i historii spłat.

Od ponad 10 lat prowadzimy sprawy przeciwko bankom i instytucjom finansowym. W dotychczasowej praktyce uzyskaliśmy ponad 3 tysiące korzystnych wyroków dla klientów. W sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego znaczenie mają nie tylko RRSO, prowizja i odsetki, ale również sposób przedstawienia konsumentowi całkowitej kwoty kredytu, kosztów pozaodsetkowych, zasad wcześniejszej spłaty i podstawy naliczania oprocentowania.

Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, dlatego przed skierowaniem roszczeń do banku warto sprawdzić treść umowy, formularz informacyjny, harmonogram spłat, zaświadczenie z banku oraz historię dokonanych płatności. W tym celu zachęcam do wysłania, do naszej Kancelarii umowy w celu przeprowadzenia bezpłatnej analizy.